Τόσο το άτμισμα όσο και το κάπνισμα φαίνεται ότι περιορίζουν την ικανότητα άσκησης ακόμη και σε νέους με φυσιολογική λειτουργία των πνευμόνων. Μελέτη σε άτομα 18 έως 30 ετών κατέγραψε χαμηλότερη πρόσληψη οξυγόνου, εντονότερη δύσπνοια, ταχύτερη μυϊκή κόπωση και ενδείξεις φλεγμονής στα αγγεία.
Από την Χριστίνα Χατζηπαλαμουτζή, για την ιστοσελίδα healthpharma.gr
Οι νέοι που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα ή καπνίζουν συμβατικά τσιγάρα εμφανίζουν περίπου 15% χαμηλότερη φυσική κατάσταση σε σύγκριση με συνομηλίκους τους που δεν έχουν καπνίσει ούτε ατμίσει ποτέ.
Αυτό δείχνει νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό ERJ Open Research της European Respiratory Society και εξετάζει τις πρώιμες επιπτώσεις της νικοτίνης και των εισπνεόμενων προϊόντων στην καρδιοαναπνευστική λειτουργία.
Οι ερευνητές εντόπισαν μειωμένη ικανότητα άσκησης, χαμηλότερη πρόσληψη οξυγόνου, δυσκολότερη αποβολή διοξειδίου του άνθρακα και ταχύτερη συσσώρευση γαλακτικού οξέος τόσο στους καπνιστές όσο και στους χρήστες ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Παράλληλα, οι εξετάσεις αποκάλυψαν ενδείξεις φλεγμονής και διαταραγμένης λειτουργίας των αιμοφόρων αγγείων.
Τα αποτελέσματα προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία, επειδή όλοι οι συμμετέχοντες ήταν νέοι, δραστήριοι, χωρίς εμφανή πνευμονικά προβλήματα και με φυσιολογικές μετρήσεις αναπνευστικής λειτουργίας σε κατάσταση ηρεμίας.
Χαμηλότερη απόδοση ακόμη και σε φαινομενικά υγιείς νέους
«Σε δραστήριους και υγιείς νέους ενήλικες με φυσιολογικούς πνεύμονες, τόσο το άτμισμα όσο και το κάπνισμα οδήγησαν σε χειρότερη ικανότητα άσκησης, δύσπνοια και έντονη κόπωση στα πόδια», ανέφερε ο επικεφαλής της μελέτης, δρ Azmy Faisal από το Manchester Metropolitan University.
Όπως εξήγησε, το άτμισμα φαίνεται ότι προκαλεί επιβλαβείς μεταβολές στα αγγεία και μειώνει την αποτελεσματικότητα με την οποία λειτουργούν οι πνεύμονες κατά την άσκηση.
Οι μεταβολές αυτές μεταφράστηκαν σε μείωση της φυσικής κατάστασης κατά περίπου 15% σε σύγκριση με τους νέους που δεν είχαν χρησιμοποιήσει ποτέ ούτε συμβατικά ούτε ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Το εύρημα αμφισβητεί την αντίληψη ότι το ηλεκτρονικό τσιγάρο αποτελεί ακίνδυνη επιλογή για ανθρώπους που δεν έχουν ιστορικό καπνίσματος.
Πώς σχεδιάστηκε η μελέτη
Στη μελέτη συμμετείχαν 75 άτομα ηλικίας 18 έως 30 ετών.
Οι ερευνητές τα χώρισαν σε τρεις ισάριθμες ομάδες:
- νέους που δεν είχαν καπνίσει ή ατμίσει ποτέ,
- καπνιστές που δεν είχαν χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικά τσιγάρα,
- χρήστες ηλεκτρονικού τσιγάρου για περίπου τρία χρόνια, οι οποίοι δεν είχαν καπνίσει συμβατικά τσιγάρα.
Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν φυσιολογική λειτουργία των πνευμόνων σε κατάσταση ηρεμίας και παρόμοιες συνήθειες ως προς τη σωματική δραστηριότητα, την κατανάλωση καφεΐνης και τη χρήση αλκοόλ.
Αυτό επέτρεψε στους επιστήμονες να περιορίσουν την επίδραση άλλων παραγόντων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την απόδοση κατά την άσκηση.
Δοκιμασία άσκησης μέχρι το μέγιστο όριο
Κάθε εθελοντής συμμετείχε σε σταδιακά εντονότερη δοκιμασία ποδηλάτου μέχρι να φτάσει στο ανώτατο επίπεδο άσκησης που μπορούσε να αντέξει.
Κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας, οι επιστήμονες κατέγραφαν:
- την καρδιακή λειτουργία,
- την αναπνοή,
- την πρόσληψη οξυγόνου,
- την αποβολή διοξειδίου του άνθρακα,
- τα επίπεδα γαλακτικού οξέος,
- τη δύσπνοια και τη μυϊκή κόπωση.
Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν επίσης σε υπερηχογραφικό έλεγχο των αρτηριών και σε αιματολογικές εξετάσεις, ώστε να αξιολογηθεί η λειτουργία των αγγείων και να εντοπιστούν πιθανοί δείκτες φλεγμονής.
Περίπου 15% χαμηλότερη πρόσληψη οξυγόνου
Στο μέγιστο επίπεδο άσκησης, τόσο οι καπνιστές όσο και οι ατμιστές εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερη ικανότητα άσκησης και πρόσληψη οξυγόνου.
Η διαφορά έφτανε περίπου το 15% σε σχέση με την ομάδα των νέων που δεν είχαν καπνίσει ή ατμίσει ποτέ.
Η πρόσληψη οξυγόνου αποτελεί έναν από τους βασικότερους δείκτες καρδιοαναπνευστικής φυσικής κατάστασης. Δείχνει πόσο αποτελεσματικά συνεργάζονται η καρδιά, οι πνεύμονες, η κυκλοφορία και οι μύες όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις του σώματος.
Όταν η πρόσληψη οξυγόνου μειώνεται, ο οργανισμός δυσκολεύεται να υποστηρίξει έντονη ή παρατεταμένη σωματική δραστηριότητα.
Για τον νέο άνθρωπο, αυτό μπορεί να εκφραστεί ως γρηγορότερη κόπωση, μειωμένη αντοχή, αίσθημα ότι «κόβονται» τα πόδια και μεγαλύτερη ανάγκη για διακοπή της προσπάθειας.
Δυσκολότερη αποβολή διοξειδίου του άνθρακα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι πνεύμονες των καπνιστών και των ατμιστών απομάκρυναν λιγότερο αποτελεσματικά το διοξείδιο του άνθρακα κατά την άσκηση.
Η διαταραχή αυτή υποδηλώνει μειωμένη αναπνευστική αποτελεσματικότητα, ακόμη και όταν οι τυπικές εξετάσεις πνευμονικής λειτουργίας σε κατάσταση ηρεμίας παραμένουν φυσιολογικές.
Με άλλα λόγια, ένας νέος μπορεί να μην εμφανίζει πρόβλημα σε μια απλή εξέταση στο ιατρείο, αλλά η δυσλειτουργία να αποκαλύπτεται όταν το καρδιοαναπνευστικό σύστημα καλείται να ανταποκριθεί σε αυξημένες απαιτήσεις.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την έγκαιρη ανίχνευση βλαβών που μπορεί να προηγούνται της εμφάνισης πιο σοβαρών συμπτωμάτων ή κλινικά διαγνωσμένης νόσου.
Το γαλακτικό οξύ συσσωρευόταν ταχύτερα
Στις ομάδες των καπνιστών και των ατμιστών, το γαλακτικό οξύ άρχισε να συσσωρεύεται ταχύτερα σε όλα τα επίπεδα της δοκιμασίας, πριν οι συμμετέχοντες φτάσουν στη μέγιστη απόδοσή τους.
Η αυξημένη συγκέντρωσή του συνδέεται με την προσπάθεια των μυών να παράγουν ενέργεια όταν η διαθέσιμη ποσότητα οξυγόνου δεν καλύπτει πλήρως τις ανάγκες τους.
Έτσι, οι χρήστες συμβατικών και ηλεκτρονικών τσιγάρων παρουσίασαν νωρίτερα έντονη ενόχληση στα πόδια και μεγαλύτερη αίσθηση κόπωσης.
Το εύρημα δείχνει ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στους πνεύμονες. Επηρεάζουν τη συνολική συνεργασία ανάμεσα στο αναπνευστικό, το καρδιαγγειακό σύστημα και τους σκελετικούς μυς.
Περισσότερη δύσπνοια και δυσφορία στα πόδια
Οι καπνιστές και οι ατμιστές ανέφεραν εντονότερη δύσπνοια και μεγαλύτερη δυσφορία στα πόδια σε σύγκριση με τους μη χρήστες.
Τα συμπτώματα εμφανίζονταν ήδη πριν από το μέγιστο επίπεδο προσπάθειας.
Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι που καπνίζουν ή ατμίζουν μπορεί να αισθάνονται πως κουράζονται γρηγορότερα, ακόμη και εάν θεωρούν ότι το σώμα τους δεν έχει επηρεαστεί.
Η διαφορά μπορεί να γίνει περισσότερο αισθητή στο τρέξιμο, στην ποδηλασία, στο ποδόσφαιρο, στην ανάβαση σκάλας ή σε οποιαδήποτε δραστηριότητα απαιτεί παρατεταμένη καρδιοαναπνευστική προσπάθεια.
Ενδείξεις φλεγμονής στα αιμοφόρα αγγεία
Οι υπερηχογραφικές εξετάσεις και οι αναλύσεις αίματος αποκάλυψαν σημάδια φλεγμονής στα αγγεία τόσο των καπνιστών όσο και των ατμιστών.
Η φλεγμονή και η μειωμένη ικανότητα των αγγείων να διαστέλλονται σωστά αποτελούν πρώιμες ενδείξεις αγγειακής δυσλειτουργίας.
Τα υγιή αγγεία πρέπει να προσαρμόζουν τη διάμετρό τους ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού. Κατά την άσκηση, χρειάζεται να αυξάνουν τη ροή του αίματος προς τους μύες και να συμβάλλουν στην επαρκή παροχή οξυγόνου.
Όταν αυτή η λειτουργία διαταράσσεται, η απόδοση μειώνεται και το καρδιαγγειακό σύστημα καταπονείται περισσότερο.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα ευρήματα δείχνουν παρόμοιες πρώιμες επιδράσεις του ατμίσματος και του συμβατικού καπνίσματος στους νέους.
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι ουδέτερο για τον οργανισμό
Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα συχνά προβάλλονται ως λιγότερο βλαβερά επειδή δεν περιλαμβάνουν καύση καπνού και μπορεί να εκθέτουν τον χρήστη σε χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων καρκινογόνων ουσιών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα.
Το αερόλυμα που εισπνέεται μπορεί να περιέχει νικοτίνη, διαλύτες, αρωματικές ουσίες, μικροσωματίδια και άλλες χημικές ενώσεις που ερεθίζουν το αναπνευστικό και μπορούν να επηρεάσουν τα κύτταρα και τα αγγεία.
Η δρ Σταματούλα Τσικρικά, μέλος της ομάδας εμπειρογνωμόνων της European Respiratory Society για τον καπνό, τον έλεγχο του καπνίσματος και την αγωγή Υγείας, τόνισε ότι ολοένα περισσότεροι νέοι που δεν έχουν καπνίσει ποτέ στρέφονται στο άτμισμα.
Η ίδια εργάζεται στο Νοσοκομείο «Σωτηρία» στην Αθήνα και δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη έρευνα.
Φόβοι για εξάρτηση και κανονικοποίηση της χρήσης
Σύμφωνα με τη δρ Τσικρικά, η αύξηση της δημοτικότητας του ατμίσματος συνοδεύεται από ανησυχίες ότι η χρήση του μετατρέπεται σταδιακά σε κοινωνικά αποδεκτή και καθημερινή συμπεριφορά.
Αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως πύλη προς την εξάρτηση από τη νικοτίνη, ειδικά σε εφήβους και νέους ενήλικες που διαφορετικά δεν θα ξεκινούσαν το κάπνισμα.
Η νικοτίνη προκαλεί ισχυρή εξάρτηση και μπορεί να επηρεάσει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, ιδιαίτερα σε ηλικίες κατά τις οποίες συνεχίζεται η ωρίμανση των νευρωνικών κυκλωμάτων.
Η πρώιμη έναρξη αυξάνει επίσης την πιθανότητα μακροχρόνιας χρήσης και δυσκολότερης διακοπής αργότερα.
DNA, φλεγμονή και πιθανός κίνδυνος καρκίνου
Η δρ Τσικρικά σημείωσε ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μπορεί να περιέχουν χαμηλότερα επίπεδα καρκινογόνων ουσιών από τα συμβατικά τσιγάρα, αλλά εξακολουθούν να μπορούν να προκαλέσουν βιολογικές μεταβολές.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η βλάβη στο DNA και η χρόνια φλεγμονή, μηχανισμοί που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.
Οι επιστήμονες δεν υποστηρίζουν ότι ο κίνδυνος από το άτμισμα είναι ίδιος με εκείνον του μακροχρόνιου καπνίσματος.
Τονίζουν, όμως, ότι η σύγκριση με το συμβατικό τσιγάρο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να παρουσιάζεται το άτμισμα ως ασφαλές, ιδιαίτερα σε ανθρώπους που δεν κάπνιζαν προηγουμένως.
Για έναν μη καπνιστή, η ασφαλέστερη επιλογή παραμένει να μην ξεκινήσει ούτε το κάπνισμα ούτε το άτμισμα.
Ειδική προειδοποίηση για τους νέους που δεν έχουν καπνίσει
Ο δρ Faisal δήλωσε ότι τα αποτελέσματα παρέχουν κρίσιμες πληροφορίες στο κοινό, στους επαγγελματίες Υγείας και στις ρυθμιστικές αρχές.
Η προειδοποίηση αφορά κυρίως τον αυξανόμενο αριθμό νεαρών ενηλίκων που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, αλλά επιλέγουν να χρησιμοποιούν ηλεκτρονικά τσιγάρα.
Για τους ανθρώπους αυτούς, το άτμισμα δεν αποτελεί μέσο διακοπής του καπνίσματος. Αποτελεί μια νέα έκθεση σε νικοτίνη και χημικές ουσίες, χωρίς να προηγείται η ανάγκη μείωσης της βλάβης από το συμβατικό τσιγάρο.
Όπως ανέφερε η δρ Τσικρικά, σε αυτή την ομάδα οι πιθανές συνέπειες για την υγεία γίνονται όλο και δυσκολότερο να δικαιολογηθούν από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και τη βιομηχανία καπνού.
Η νέα νομοθεσία στη Βρετανία
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα ενισχύουν τη σημασία του βρετανικού Tobacco and Vapes Act 2026.
Η νομοθετική παρέμβαση απαγορεύει την πώληση προϊόντων ατμίσματος σε άτομα κάτω των 18 ετών και επιδιώκει να περιορίσει τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων από νέους ενήλικες.
Η δρ Τσικρικά αναφέρθηκε επίσης στη θέσπιση γενεαλογικής απαγόρευσης πώλησης προϊόντων νικοτίνης, χαρακτηρίζοντάς την σημαντικό βήμα για την προστασία των νέων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε, το 94% των καπνιστών ξεκινά πριν από την ηλικία των 25 ετών, ενώ περίπου το 22% των εφήβων ηλικίας 15 και 16 ετών στην Ευρώπη αναφέρει χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν ότι οι πολιτικές πρόληψης πρέπει να στοχεύουν στις ηλικίες κατά τις οποίες ξεκινά συνήθως η εξάρτηση.
Νέα έρευνα με μαγνητικές τομογραφίες
Η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει τώρα μια σειρά μελετών με μαγνητική τομογραφία.
Στόχος είναι να εξετάσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις αλλαγές που προκαλεί το άτμισμα στην καρδιά, στους πνεύμονες και στους σκελετικούς μυς.
Οι επιστήμονες θέλουν επίσης να κατανοήσουν τους μηχανισμούς που οδηγούν στη χαμηλότερη φυσική κατάσταση και στην ταχύτερη κόπωση.
Οι απεικονιστικές εξετάσεις μπορούν να δείξουν πώς μεταβάλλεται η ροή του αίματος, πώς αντιδρά ο καρδιακός μυς στην άσκηση και κατά πόσο οι πνεύμονες ανταλλάσσουν αποτελεσματικά οξυγόνο και διοξείδιο του άνθρακα.
Τα όρια της μελέτης
Παρότι τα ευρήματα είναι ανησυχητικά, η μελέτη περιέλαβε σχετικά μικρό αριθμό συμμετεχόντων.
Οι 75 εθελοντές προσφέρουν σαφή εικόνα για τις διαφορές μεταξύ των τριών ομάδων, αλλά απαιτούνται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα σε ευρύτερο πληθυσμό.
Η έρευνα δεν μπορεί επίσης να δείξει από μόνη της πώς θα εξελιχθούν οι επιπτώσεις έπειτα από δεκαετίες χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου.
Μπορεί, όμως, να καταγράψει πρώιμες λειτουργικές και αγγειακές μεταβολές, οι οποίες εμφανίζονται ήδη σε νεαρή ηλικία και πριν διαγνωστεί κάποια εμφανής πνευμονική νόσος.
Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της μελέτης: η απουσία συμπτωμάτων σε κατάσταση ηρεμίας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο οργανισμός δεν έχει επηρεαστεί.
Το μήνυμα για τη δημόσια υγεία
Η έρευνα δεν εξισώνει απόλυτα όλους τους μακροχρόνιους κινδύνους του ατμίσματος με εκείνους του συμβατικού καπνίσματος.
Δείχνει, ωστόσο, ότι και οι δύο συνήθειες συνδέονται με παρόμοια μείωση της απόδοσης κατά την άσκηση και με πρώιμες ενδείξεις αγγειακής και αναπνευστικής δυσλειτουργίας.
Για τους καπνιστές που επιχειρούν να διακόψουν το τσιγάρο, η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου πρέπει να εξετάζεται μέσα σε οργανωμένο πλαίσιο διακοπής και με καθοδήγηση επαγγελματία Υγείας.
Για τους νέους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, τα ευρήματα ενισχύουν ένα διαφορετικό και σαφές μήνυμα: το άτμισμα δεν αποτελεί ακίνδυνη συνήθεια και μπορεί να επηρεάσει μετρήσιμα τη φυσική κατάσταση μέσα σε λίγα χρόνια.
Πηγή: healthpharma.gr