Κατάψυξη - Δωρεά ωαρίων

    

Τα ωάρια δεν είναι συνηθισμένα κύτταρα, αλλά είναι η συνεισφορά της γυναίκας στην δημιουργία των παιδιών της

Από το «Μαμά Μπαμπάς και Παιδιά»

Η κατάψυξη ωαρίων διαφημίζεται ως «λύση» για τις γυναίκες που δεν σκοπεύουν να τεκνοποιήσουν άμεσα, αλλά το επιθυμούν για το μέλλον. Μέσα από ειδική διαδικασία, οι γυναίκες συλλέγουν και καταψύχουν τα ωάριά τους για μελλοντική χρήση όταν οι συνθήκες θα είναι καταλληλότερες, για να τα προφυλάξουν εάν πρόκειται να υποβληθούν σε μια τοξική (για τα ωάρια) θεραπεία, ή για να τα διαθέσουν (πωλήσουν) σε άλλες γυναίκες με προβλήματα γονιμότητας.

Αυτή η διαδικασία έχει κάποιες ιδιαιτερότητες. Υποστηρίζεται από τις κλινικές εξωσωματικής πως με την κατάψυξη των ωαρίων της, μία γυναίκα μπορεί να «παγώσει» τον χρόνο, να σταματήσει το βιολογικό της ρολόι στην ηλικία που κατέψυξε τα ωάρια. Με αυτή τους την δήλωση οι κλινικές αφήνουν να εννοηθεί πως η επιτυχία της μελλοντικής εγκυμοσύνης της γυναίκας -εάν επιτευχθεί τελικά- θα εξαρτάται μόνο από την ηλικία των ωαρίων της, και όχι από την βιολογική της ηλικία και τις καταστάσεις που την συνοδεύουν. Αυτό δεν είναι αλήθεια και η επιτυχία τεκνοποίησης μέσα από συντηρημένα ωάρια είναι σχετική.

Οι κλινικές επιτρέπουν να ακούγεται η άποψη πως η πώληση ωαρίων είναι μια αλτρουιστική «δωρεά» κυττάρων και όχι αγοραπωλησία του μεριδίου μιας γυναίκας στα βιολογικά της παιδιά. Στην διαδικασία υπάρχει η εμπορική αλλά και ανθρώπινη πλευρά. Ποιος θα αγοράσει αυτά τα ωάρια/ εν δυνάμει παιδιά της, και πώς θα τα χρησιμοποιήσει; Η δότρια μάλλον δεν θα μάθει ποτέ.

Στην διαδικασία της «δωρεάς» οι κλινικές εγγυώνται την ανωνυμία της δότριας. Αυτό σημαίνει πως το παιδί δεν θα μάθει ποτέ ποια είναι η μάνα του. Όταν καταλάβει -αργά ή γρήγορα- ότι δημιουργήθηκε με δωρεά γενετικού υλικού, πώς θα νιώσει το ίδιο, αλλά και πώς θα αντιμετωπίσει την κατάστασή του η οικογένεια; Αυτή η αποκάλυψη δημιουργεί προβλήματα ταυτότητας σε πολλά παιδιά,⁽¹⁾ αλλά συμβαίνει και οι ίδιοι οι ενήλικες να μετανιώνουν που χρησιμοποίησαν τα ξένα ωάρια⁽²⁾ και οι γυναίκες γιατί τα παραχώρησαν⁽³⁾ .

Πόσες γυναίκες χρησιμοποιούν τελικά τα ωάρια που κατέψυξαν; Ποια είναι τα ποσοστά επιτυχίας και ποιο το κόστος, οικονομικό ή και στην υγεία τους; Οι κλινικές εξωσωματικής ουδέποτε αναφέρουν τις συνέπειες από αυτή την πρακτική. Ωστόσο, οι γυναίκες πριν την χρησιμοποιήσουν, αξίζει να ενημερωθούν και να αποφασίσουν οι ίδιες εάν τελικά καλύπτει τις ανάγκες τους ή θα αποβεί εις βάρος τους.⁽⁴⁾

Η κατάψυξη και η πώληση ωαρίων ενέχουν κινδύνους για την υγεία της γυναίκας

• Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει αξιόπιστη ιατρική έρευνα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της συλλογής ωαρίων στην υγεία των νεαρών γυναικών που δίνουν τα ωάριά τους. Είναι λοιπόν αδύνατο να δώσουν οι γυναίκες αληθινή, ουσιαστική, ενημερωμένη συγκατάθεση προγνωρίζοντας επακριβώς τους κινδύνους για την υγεία και την ψυχολογία όσων εμπλέκονται.
• Επειδή δεν ελέγχονται οι γυναίκες που «δωρίζουν» ή καταψύχουν τα ωάριά τους κατά την διάρκεια της ζωής τους, υπάρχουν λίγα εμπειρικά δεδομένα σχετικά με τις επιπλοκές που εμφανίζουν αυτές οι γυναίκες αργότερα στην ζωή τους, ως προς τα ζητήματα γονιμότητας, την ανάπτυξη καρκίνων, τις ψυχολογικές συνέπειες της απόφασής τους ή οποιαδήποτε άλλη αρνητική επίδραση είχε η «δωρεά» ή η κατάψυξη των ωαρίων στη καθημερινότητά τους.
• Οι ιατρικές επιπλοκές που γίνονται γνωστές, σπάνια ανακοινώνονται στην ιατρική βιβλιογραφία, καθώς τα άτομα και οι οργανισμοί που είναι επιφορτισμένοι με την ασφάλεια και την εποπτεία της διαδικασίας είναι οι ίδιοι που επωφελούνται από τη «δωρεά» και την κατάψυξη ωαρίων.
• Σε αντίθεση με εκείνους που δωρίζουν όργανα ή αίμα, δεν υπάρχει απαίτηση διαχρονικής παρακολούθησης αυτών των γυναικών σε μια κεντρική βάση δεδομένων. Μόλις ολοκληρωθεί η εξαγωγή των ωαρίων, οι γυναίκες ξεχνιούνται. Δεν υπάρχουν αρχεία ή πληροφορίες σχετικά με αυτές ή με το πού κατέληξαν τα ωάριά τους.
• Η ιατρική διαδικασία που απαιτείται για την ωοληψία είναι χρονοβόρα και υπάρχουν γνωστοί ιατρικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με κάθε βήμα. Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν το σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών (OHSS) λόγω υπερωορρηξίας, την απώλεια γονιμότητας, την συστροφή ωοθηκών, το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, την νεφρική νόσο, την πρόωρη εμμηνόπαυση, κύστεις ωοθηκών και σε ορισμένες περιπτώσεις, τον θάνατο.
• Η Λευπρορελίνη ή Lupron®, είναι το φάρμακο που χρησιμοποιείται συνήθως στο πρώτο βήμα της διαδικασίας «δωρεάς» και κατάψυξης ωαρίων για να σταματήσει η λειτουργία των ωοθηκών και να προκληθεί ιατρικά εμμηνόπαυση πριν από την υπερδιέγερση των ωοθηκών. Είναι μια συνθετική ορμόνη που δεν έχει εγκριθεί από τον FDA για χρήση στην θεραπεία γονιμότητας. Έχει βαθμολογία κατηγορίας Χ, που σημαίνει ότι εάν μια γυναίκα μείνει έγκυος, ενώ λαμβάνει το φάρμακο, θα εκδηλωθεί βλάβη στο αναπτυσσόμενο έμβρυο. Αυτό είναι εξαιρετικά ανησυχητικό για τις δότριες ωαρίων που είναι πολύ γόνιμες, εάν δεν τηρήσουν τις οδηγίες να μην είναι σεξουαλικά ενεργές κατά τη διάρκεια της διέγερσης των ωοθηκών.
• Τα παιδιά που γεννιούνται από ωάρια «δότριας» είτε δεν μαθαίνουν ποτέ αυτή την ουσιαστική λεπτομέρεια της δημιουργίας τους, είτε εάν το μάθουν δεν έχουν τρόπο να πληροφορηθούν ποια είναι η γενετική τους μητέρα. ⁽⁵⁾
• Η ψυχολογική πίεση που ασκούν τα μυστικά γύρω από την ανώνυμη σύλληψη είναι απελπιστική για πολλά παιδιά και μόνο πρόσφατα κάποια από αυτά κατάφεραν να οργανωθούν (στο εξωτερικό) μήπως και αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτές τις σημαντικές προσωπικές πληροφορίες.
• Η ψυχολογική πίεση αφορά και τις ίδιες τις γυναίκες που δίνουν τα ωάριά τους, οι οποίες συχνά εκ των υστέρων μετανιώνουν, αναζητούν και αναρωτιούνται νοσταλγικά για τη τύχη των ωαρίων/παιδιών τους.
• Η κατάψυξη ωαρίων για χρήση από την ίδια την ενδιαφερόμενη γυναίκα περιλαμβάνει τις ίδιες ορμονικές θεραπείες και την ίδια διαδικασία ανάκτησης ωαρίων με εκείνη για την «δωρεά».
• Οι γυναίκες που καταψύχουν τα ωάριά τους ίσως καθησυχάζονται ψευδώς για την μελλοντική τους γονιμότητα. Η επιτυχία της μεθόδου δεν είναι εγγυημένη: τα δεδομένα για τα ποσοστά γεννήσεων εξαρτώνται από την ηλικία κατά την κατάψυξη και τον αριθμό των ωαρίων που ανακτώνται. Μπορεί να υπάρξει τελικά συναισθηματική απογοήτευση εάν τα κατεψυγμένα ωάρια δεν οδηγήσουν σε επιτυχημένη εγκυμοσύνη καθώς και σε αισθήματα θλίψης ή αποτυχίας.
• Ενώ η ποιότητα των ωαρίων «παγώνει» παρά την πάροδο του χρόνου, οι επιπλοκές της εγκυμοσύνης σε μεγαλύτερη ηλικία αυξάνονται λόγω της επιβάρυνσης της υγείας της μητέρας.
• Η διαδικασία «δωρεάς» ή κατάψυξης ωαρίων δεν συνοδεύεται από μακροπρόθεσμες μελέτες που να αξιολογούν τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα στην υγεία των γυναικών που πωλούν ή καταψύχουν τα ωάριά τους, συμπεριλαμβανομένης της γονιμότητας και ορισμένων τύπων καρκίνου.
  
  

Η δότριες ωαρίων δεν ενημερώνονται σωστά

• Οι «δότριες» ωαρίων στρατολογούνται μέσω διαφημίσεων σε διαδικτυακές αγγελίες, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις εφημερίδες και προσφέρουν τα ωάριά τους έναντι αντιτίμου (προκειμένου για τις ΗΠΑ από 5.000 έως 100.000 δολάρια). Αυτές οι αγγελίες, σπάνια, αν όχι ποτέ, δεν κάνουν οποιαδήποτε αναφορά στους πιθανούς κινδύνους για την υγεία, ούτε αποκαλύπτουν ότι δεν έχουν διεξαχθεί ποτέ μακροπρόθεσμες μελέτες, ώστε οι γυναίκες να είναι πραγματικά και πλήρως ενημερωμένες.
• Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προτρέπουν με ανεύθυνο τρόπο τις νεαρές γυναίκες να αναβάλουν το βιολογικό τους ρολόι καταψύχοντας τα ωάριά τους, δίνοντας προτεραιότητα σε άλλες δραστηριότητες.
• Η «δωρεά» ωαρίων συχνά αφορά φτωχότερες γυναίκες που παρέχουν ωάρια σε πλουσιότερα ζευγάρια. Η άνιση δυναμική της φτώχειας και του πλούτου κάνουν τη διαδικασία δελεαστική και καταστροφική συγχρόνως για τις νέες γυναίκες.
• Σε αντίθεση με τις γυναίκες που λαμβάνουν θεραπεία γονιμότητας, οι «δότριες» ωαρίων σπάνια θεωρούνται ασθενείς και ως εκ τούτου συχνά έχουν ανεπαρκή φροντίδα. Επίσης, παρά το γεγονός ότι οι «δότριες» συναλλάσσονται με ιατρικό προσωπικό, σε κλινικό περιβάλλον, δεν καταλαβαίνουν εξ αρχής ότι δεν θεωρούνται ασθενείς. Επιπλέον, συνάπτουν τις συμφωνίες δωρεάς ωαρίων με όρους που δεν κατανοούν και συνεπώς δεν τους διαπραγματεύονται σωστά.
• Σε αντίθεση με την δωρεά οργάνων, όπου δεν επιτρέπεται η αποζημίωση λόγω του κινδύνου να αντιμετωπίσουν οι δότες μεγάλους κινδύνους για την υγεία τους εξαιτίας της οικονομικής τους ανάγκης, η «δότρια» ωαρίων -ακόμα και όταν ενημερώνεται για γνωστούς και πιθανούς άγνωστους κινδύνους- είναι συχνά πρόθυμη να ρισκάρει για την υγεία της λόγω οικονομικής ανάγκης. Τα χρήματα παίζουν έναν πολύ καταναγκαστικό και ισχυρό ρόλο στην αγορά της «δωρεάς» ανθρώπινων ωαρίων.
• Οι γυναίκες που θέλουν να καταψύξουν τα ωάριά τους συχνά δεν σκέφτονται ή δεν συμβουλεύονται για το κόστος αποθήκευσης αυτών των ωαρίων, ή το κόστος χρήσης τους, ούτε έχουν σαφές πλάνο για το τί θα κάνουν με τα ωάρια αυτά μετά από κάποιο χρονικό διάστημα.
• Δεν υπάρχει μητρώο για την παρακολούθηση της πορείας της υγείας των «δοτριών» ωαρίων ή όσων έχουν καταψύξει, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.
• Δεν υπάρχει όριο στον αριθμό των κύκλων που μια γυναίκα μπορεί να «δωρίσει» ή να παράξει και να καταψύξει τα ωάριά της. Οι γυναίκες συνήθως ενθαρρύνονται να κάνουν πολλαπλούς κύκλους κατάψυξης ωαρίων για να αυξήσουν τις πιθανότητες μιας μελλοντικής ζωντανής γέννας.
• Οι περισσότερες γυναίκες που καταψύχουν τα ωάριά τους δεν θα τα χρησιμοποιήσουν στην πραγματικότητα. Ορισμένες αναφορές δείχνουν ότι μόλις 1 στις 10 γυναίκες επιστρέφουν για χρήση αυτών των ωαρίων.
  
  

Ηθικός και Κοινωνικός προβληματισμός.

• Οι διαφημίσεις συνήθως προβάλλουν συγκεκριμένα φυλετικά, σωματικά και πνευματικά χαρακτηριστικά των «δοτριών» ωαρίων - δίνοντας στους μελλοντικούς γονείς την ευκαιρία (ή τουλάχιστον την ψευδαίσθηση) ότι μπορούν να δημιουργήσουν ένα παιδί κατά παραγγελία. Τα μεγαλύτερα χρηματικά ποσά προσφέρονται γενικά σε δότριες με πολύ συγκεκριμένα ακαδημαϊκά, σωματικά ή εθνοτικά χαρακτηριστικά, όχι μόνο διαιωνίζοντας την οικονομική εκμετάλλευση και την μεροληψία, αλλά κυριολεκτικά πληρώνοντας περισσότερα για χαρακτηριστικά που προτιμά ένα ζευγάρι ή ένα άτομο.
• Η αποζημίωση για τη δωρεά ποικίλλει σημαντικά: συνήθως, για τις ΗΠΑ είναι 5.000 έως 10.000 δολάρια ανά κύκλο, αλλά μπορεί να ξεπεράσει τα 20.000 δολάρια για δότριες με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά (π.χ. υψηλές βαθμολογίες σε εξετάσεις, αθλητική ικανότητα). Στην Ελλάδα το κόστος της λήψης και χρήσης ωαρίων είναι επίσης υψηλό και η «δωρήτρια» αποζημιώνεται. ⁽⁵⁾
• Τα ωάρια με τα λιγότερο επιθυμητά χαρακτηριστικά, ή όσα θεωρούνται ανεπιθύμητα χρησιμοποιούνται συχνά για επιστημονική έρευνα, δημιουργώντας μια νέα αγορά κακής χρήσης ανθρώπινου υλικού.
• Τα οικονομικά κίνητρα για τη «δωρεά» ωαρίων έχουν τη δύναμη να δελεάσουν τις νέες γυναίκες, ειδικά τις φοιτήτριες, ώστε να παραβλέψουν τους ιατρικούς και συναισθηματικούς κινδύνους.
• Η κατάψυξη ωαρίων συχνά προωθείται ως ένας τρόπος για να «σταματήσει το βιολογικό ρολόι», ειδικά σε γυναίκες ηλικίας 20 και 30 ετών που επικεντρώνονται στην καριέρα τους. Ωστόσο, οι κλινικές σπάνια αποκαλύπτουν πόσο λίγες γυναίκες επιστρέφουν για να χρησιμοποιήσουν τα ωάριά τους - ή πόσο συχνά αυτές οι προσπάθειες αποτυγχάνουν. Σε αυτά τα πλαίσια αναφέρονται ως ποσοστά επιτυχίας της μεθόδου αυτά που ισχύουν για τα μεγάλα οργανωμένα κέντρα, και όχι αυτά που έχει το συγκεκριμένο κέντρο.
• Οι ασθενείς θα πρέπει να προειδοποιούνται ότι η κατάψυξη ωαρίων δεν εγγυάται τη μελλοντική γονιμότητα. Δεν αποτελεί μορφή αναπαραγωγικής εξασφάλισης, ούτε βεβαιότητας. Μελέτες δείχνουν ότι η συντριπτική πλειοψηφία των κατεψυγμένων ωαρίων δεν χρησιμοποιούνται ποτέ, και όταν χρησιμοποιούνται, τα ποσοστά ζωντανών γεννήσεων ανά κατεψυγμένο ωάριο μπορεί να είναι τόσο χαμηλά όσο 2-12% ανάλογα με την ηλικία της γυναίκας κατά τη στιγμή της κατάψυξης.
• Παρά την αύξηση της δημοτικότητας, ο κλάδος εξακολουθεί να μην διεξάγει έρευνα, και να μην διαμορφώνει εθνικά μητρώα και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων υγείας για τις «δότριες» και για όσες καταψύχουν τα ωάριά τους.
• Η στρατολόγηση και το μάρκετινγκ εξακολουθούν να μην ρυθμίζονται νομικά για την αποτροπή της εκμετάλλευσης και των παραπλανητικών ισχυρισμών.
• Οι κλινικές γονιμότητας εξακολουθούν να μην παρέχουν διαφάνεια ως προς τους κινδύνους, τα αποτελέσματα και την χρήση των ωαρίων.
• Οι γυναίκες έχουν ανάγκη ενημέρωσης πάνω στα θέματα της αναπαραγωγικής τους ικανότητας και των τακτικών της εξωσωματικής. Δηλώνει η εκπρόσωπος γυναικείας οργάνωσης για την «δωρεά» ωαρίων ⁽⁶⁾ : «Έχουμε φτάσει να μιλάμε για εμπόριο. Κάποιοι εκμεταλλεύονται τη λαχτάρα μιας γυναίκας να γίνει μάνα και την ελπίδα της ότι είναι η τελευταία της επιλογή για να κάνει παιδί και μάλιστα σε μια εποχή που υπάρχει μεγάλη οικονομική αιμορραγία» ⁽⁶⁾. Αυτή η δήλωση δείχνει ότι οι γυναίκες δεν είναι ενήμερες για το τί σημαίνει «δωρεά» ωαρίων και επίσης αγνοούν τις τακτικές των αναπαραγωγικών κλινικών που χρησιμοποιούν αλτρουιστικό επικάλυμμα, ωστόσο στη πράξη είναι και κερδοσκοπικές επιχειρήσεις.
• Συνεπώς, η λήψη, η κατάψυξη και η δωρεά ωαρίων είναι παρακινδυνευμένες πρακτικές που βασίζονται την επιθυμία κάποιων γυναικών να κάνουν παιδιά και στην οικονομική ανάγκη άλλων γυναικών. Όσοι ενδιαφέρονται αληθινά για το καλό των γυναικών πρέπει να τις ενημερώνουν έντιμα και έγκαιρα τόσο σχετικά με την γονιμότητά τους, όσο και για τις συνέπειες των αναπαραγωγικών επιλογών τους.

Παραπομπές:

1. https://bbc.com/news/stories-42159574
2. https://reddit.com/r/Parenting/comments/18p26ut/i_regret_of_my_egg_donor_conceived_daughter/
3. https://www.reddit.com/r/IVF/comments/1hiu4t5/egg_donor_here_feeling_regret_at_my_decision_how/
4. https://cbc-network.org/2025/08/what-you-should-know-egg-freezing/
5. https://eggdonationfriends.com/ivf-egg-donation-country-greece/
6. https://ivfnews.gr/υπογονιμοτητα/γυναικεία/item/93-πόσο-«κοστίζει»-η-αγορά-ωαρίων-στην-ελλάδα

Αποποίηση ευθύνης: Το παρόν άρθρο προορίζεται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν πρέπει να θεωρείται ιατρική ή νομική συμβουλή. Συμβουλευτείτε τους αδειοδοτημένους επαγγελματίες.

Σχετικά άρθρα:   

1. Μια ολοκληρωμένη έκθεση για τους κινδύνους της Εξωσωματικής Γονιμοποίησης, (ART) και τις επιμέρους πρακτικές της | https://mumdadandkids.gr/vioithiki-iatriki/mia-olokliromeni-ekthesi-gia-tous-kindynous-tis-eksosomatikis-gonimopoiisis-art-kai-tis-epimerous-praktikes-tis
2. Οι κίνδυνοι από την εξωσωματική γονιμοποίηση, (υποβοηθούμενη/τεχνητή αναπαραγωγή-ART) και τις επιμέρους πρακτικές της | https://mumdadandkids.gr/vioithiki-iatriki/oi-kindynoi-apo-tin-eksosomatiki-gonimopoiisi
3. Η μείωση της γονιμότητας της γυναίκας με τη πρόοδο της ηλικίας της | https://mumdadandkids.gr/vioithiki-iatriki/i-meiosi-tis-gonimotitas-tis-gynaikas-me-tin-proodo-tis-ilikias-tis